In een ziekenhuis is iedereen kwetsbaar als het misgaat. Maar patiënten die niet zelfstandig kunnen lopen, zitten in een rolstoel, liggen in een bed of aan een infuus zitten, vormen echt een extra uitdaging tijdens een noodsituatie.

Waarom beperkte mobiliteit anders is

Bij een gewone ontruiming denk je al snel aan lopen naar de uitgang. In een ziekenhuis werkt dat niet zo simpel. Veel patiënten kunnen niet zelfstandig bewegen. Dat betekent dat medewerkers moeten helpen met verplaatsen, vaak met speciale hulpmiddelen en slimme routes. Onderzoek laat zien dat juist mensen met beperkte mobiliteit meer tijd en aandacht nodig hebben tijdens evacuaties, omdat zij bijvoorbeeld meer ruimte innemen en niet snel kunnen lopen zoals anderen.

Evacuatieplanning vraagt om maatwerk

Zorginstellingen moeten rekening houden met verschillende groepen patiënten: sommigen kunnen lopen, anderen hebben een rolstoel nodig of een bed met apparatuur zoals infuusmaterialen of zuurstof. Dit vraagt om een duidelijke planning van routes, hulpmiddelen en teams om te helpen. Zonder goede voorbereiding kan dit leiden tot vertraging en stress op het moment dat het echt nodig is.

Rollen van zorgmedewerkers en hulpmiddelen

Wie begeleidt een patiënt uit bed? Wie zorgt dat infuus en zuurstof veilig meegaan? En wie assisteert iemand in een rolstoel? Het gebruik van evacuatiehulpmiddelen zoals speciale stoelen of matten kan helpen om mensen veilig en comfortabel te verplaatsen. Dit soort scenario’s kun je perfect nabootsen met tabletopoefeningen.

Oefenen maakt echt verschil

Door dit soort situaties regelmatig te bespreken en te oefenen – bijvoorbeeld met een tabletopset – weet je team beter wat te doen als het écht misgaat. Je ontdekt knelpunten in routes, je oefent rollen en je maakt afspraken over wie welke taak pakt. Dat geeft niet alleen structuur, maar ook rust als het spannend wordt.

Een ontruimingsoefening klinkt simpel: brandalarm, iedereen naar buiten, klaar. Maar wie ooit een echte oefening heeft meegemaakt, weet dat er veel meer bij komt kijken. Zeker in gebouwen waar mensen minder mobiel zijn, of waar machines, kasten en dozen de looproutes blokkeren.

Denk verder dan de uitgang

Een goed begin is het in kaart brengen van alle obstakels. Denk aan volle gangen, palletwagens, wasmachines, printers of containers die in de weg staan. In de dagelijkse praktijk valt het vaak niet op, maar tijdens een noodsituatie kunnen dit serieuze knelpunten worden.

Loop samen met je ploegleider en BHV’ers de route eens na: waar kom je iets tegen dat vertraging oplevert? Waar kun je struikelen? En waar kunnen mensen met een rolstoel of rollator niet goed langs?

Niet iedereen kan rennen

In een kantoorpand lukt het meestal wel om iedereen vlot naar buiten te krijgen. Maar in een verzorgingshuis of kinderdagverblijf ligt dat anders. Sommige mensen hebben hulp nodig bij het verlaten van het gebouw. Denk aan bedlegerige bewoners, kinderen of bezoekers die in paniek raken.

Daarom is het slim om in je oefening ook slachtoffers of moeilijk bereikbare personen mee te nemen. Wie zorgt er voor hen? Waar worden ze opgevangen? En hoe communiceer je dat met de EHBO’er of ploegleider?

Realistisch oefenen zonder het pand plat te leggen

Je hoeft niet altijd het hele gebouw te ontruimen om goed te kunnen oefenen. Een klein scenario kan al veel opleveren. Stel bijvoorbeeld een brandhaard bij de cv-installatie of het fornuis voor, en laat de BHV’ers beslissen welke route ze nemen en wie welke taak heeft.

Zo kun je ook oefenen met het brandmeldpaneel, het gebruik van blusmiddelen en de afstemming tussen de ploegleider, EHBO’ers en overige medewerkers. Het gaat niet alleen om snelheid, maar ook om samenwerking en communicatie.

Leer van elk scenario

Elke oefening laat verbeterpunten zien. Misschien stond er iets in de weg bij de nooddeur, werkte de blusser niet goed, of wist iemand niet wie de leiding had. Leg die bevindingen vast, bespreek ze met het team en pas je plan aan.

Hoe realistischer de oefening, hoe beter je weet wat er echt speelt in je gebouw. En daar draait het uiteindelijk om: zorgen dat iedereen weet wat te doen, ook als het even niet volgens plan loopt.

Een explosie. Instorting. Vergiftiging. Ineens zijn er meerdere slachtoffers. Paniek dreigt. En jij staat ertussen als BHV’er. Wat doe je? 

1. Zorg eerst voor je eigen veiligheid 

Je wil helpen. Natuurlijk. Maar check eerst of jij veilig bent. Denk aan instortingsgevaar, rook of glas. Pas als jij overeind blijft, kun je iets betekenen voor anderen. Geen heldengedrag. Gewoon slim handelen. 

Veiligheid eerst. Altijd. 

2. Maak een snelle inschatting 

Loop snel langs de slachtoffers. Wie ademt niet meer? Wie bloedt ernstig? En wie is aanspreekbaar, maar in paniek? Dit moment is cruciaal. Je doet een snelle triage: inschatten wie als eerste hulp nodig heeft. 

Dat vraagt lef. En overzicht. Jij bepaalt wie je eerst helpt – en dat is soms niet degene die het hardst roept. Bepaal wie: 

• Niet ademt of bewusteloos is 
• Ernstig bloedt of hulp nodig heeft 
• In paniek is, maar stabiel 

Triage noemen we dat. Jij bepaalt wie als eerste hulp krijgt. 

3. Roep hulp in en verdeel de taken 

Bel 112 of laat iemand anders dat doen. Wijs collega’s aan: “Jij bij de voordeur, jij bij de uitgang, jij helpt hier.” Eén persoon per taak. Kort, duidelijk. Geen twijfel. Massaal incident = teamwork. En dat begint bij communicatie. 

Spreek af wie: 

• Eerste hulp verleent 
• De toegang vrijhoudt voor hulpdiensten 
• Getuigen opvangt of geruststelt 

Iedereen krijgt één duidelijke taak. 

4. Begin met eerste hulp 

Reanimeren. Bloed stelpen. Stabiele zijligging. Je hoeft geen arts te zijn maar je moet, wél weten wat je moet doen. Gebruik je BHV-kennis en doe wat je kunt. 

Houd ondertussen contact: met elkaar, met slachtoffers, met de meldkamer. En als de hulpdiensten arriveren, geef je kort en helder door wat er speelt. 

Start bij wie het er het slechtst aan toe is. Denk aan: 

• Reanimatie bij geen ademhaling 
• Druk uitoefenen bij hevig bloedverlies 
• Stabiele zijligging bij bewusteloosheid 

Doe wat je weet. Elk beetje helpt. 

5. Blijf communiceren 

Vertel wat je doet. Houd het team op de hoogte. En als de hulpdiensten arriveren: geef een korte, duidelijke briefing. Wat is er gebeurd? Wat heb je gedaan? Wie liggen waar? 

Oefen dit

Zo’n situatie wil je nooit meemaken. Maar áls het gebeurt, moet je klaar zijn. 
In zo’n situatie heb je geen tijd om te twijfelen. Door te oefenen met scenario’s waarin meerdere slachtoffers vallen, bouw je ervaring op. Je traint je hoofd én je handen. 

Want het verschil maak je in die eerste minuten.